أيها المبعوث فينا * جئت بالأمرالمطاع « 1 » برخى اين احتمال را قوى دانسته‌اند كه اشعار مزبور در هنگام ورود رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم به قبا سروده نشده باشد چرا كه « ثنيات الوداع » در مسير شام به مدينه است نه مكه به مدينه . « 2 » گويا اين اشعار در زمان بازگشت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم از تبوك به مدينه سروده و خوانده شده است . در جريان استقبال از رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم ، مسلمانان كه شامل انصار نيز مىشدند همه بطور مسلّح از آن حضرت استقبال كردند . « 3 » محتملًا اين به دليل آن بود كه مردم مدينه تعهد دفاع از وى در عقبه دوم كردهء بودند . در واقع هجرت ، آغاز تشكيل دولت اسلامى بود ، دولتى كه قدرت از لوازم اصلى شكل گيرى آن است . اولين اقدام رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم شكستن بتها ذكر شده است . « 4 » در مورد بناى مسجد قبا نامى از عمار بن ياسر به ميان آمده است . به نقل از حكم بن عيينه ، زمانى كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم در قبا فرود آمد ، عمار گفت : بايد براى آن حضرت سايبانى ساخت تا زير آن استراحت كرده و نماز بگذارد . آنگاه به جمع آورى سنگ پراخته و مسجد قبا را بنا كرد . آنگاه كه وى سنگها را جمع آورى كرد رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم مسجد را بنا نمود و عمار بناى آن را تكميل كرد بنا بر اين عمار اولين كسى است كه مسجدى براى عموم مسلمانان ساخته است . « 5 » بعدها دربارهء نقش عمار در ساختن مسجد مدينه مدينه نيز سخن خواهيم گفت . ابن هشام نيز نوشته است : اول من بنى مسجداً عمار بن ياسر . « 6 » بنابر اين مسجد قبا بايد نخستين مسجدى باشد كه ناظر برگزارى نماز جماعت مسلمانان به امامت شخص رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم بوده است . بعدها كه در سال نهم هجرى منافقان مسجد ضرار را ساختند خداوند رسول خود صلى الله عليه و آله و سلم را از اقامهء نماز در آن منع كرد : « لا تَقُمْ فِيهِ أَبَداً ، لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوى مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ أَحَقُّ أَنْ تَقُومَ فِيهِ ، فِيهِ رِجالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا » « 7 » ؛ هر گز در آن مسجد نماز مگزار ، مسجدى كه از روز نخست بر پرهيزگارى بنيان شده شايسته‌تر است كه در آنجا نماز كنى ، در آنجا مردانى هستند كه دوست دارند پاكيزه باشند زيرا خدا

--> ( 1 ) . همان ( 2 ) . وفاء الوفاء ، ج 4 ، ص 1170 ؛ زادالمعاد ، ج 3 ، ص 10 ؛ به نقل از الصحيح ، ج 2 ، ص 312 ( 3 ) . طبقات الكبرى ، ج 1 ، ص 233 ( و تلبس المسلمون السّلاح ) ( 4 ) . البدء والتاريخ ج 4 صص 176 - 177 ( 5 ) . السيرة الحلبيه ، ج 2 ، ص 55 ؛ وفاء الوفاء ، ج 1 ، ص 250 ؛ سبل الهدى ، ج 3 ، ص 380 ( از يونس بن بكير ) مؤلف مىافزايد : و هو فى التحقيق اول مسجد صلى فيه باصحابه جماعة ( 6 ) . ابن هشام ، ج 2 ، ص 498 ؛ محقق سيره ، با اشاره به حديث ساختن مسجد قبا توسط عمار روايت مذكوررا از سهيلى در الروض الانف نقل كرده است . ( 7 ) . توبه ( 9 ) 108